8 januari 2018

Eems-Dollardgebied in balans

De uitdaging voor de Eems-Dollard en het aanliggende kustgebied met zeehavens en bedrijventerreinen ligt zowel op ecologisch als economisch terrein. De inzet richt zich op het realiseren van een gezond en veerkrachtig systeem, dat voldoende ruimte biedt voor een duurzame (door)ontwikkeling van havens en bedrijventerreinen.

De ecologische opgaven betreffen in het bijzonder de noodzaak tot een ingrijpende verbetering van het watersysteem. Er is nu ernstige vertroebeling van het water door te veel slib erin. Daarnaast zijn er te weinig geleidelijke overgangen tussen land en water. Daarnaast biedt het vergroenen van het industriecluster in het Eems-Dollardgebied economische kansen.

Insteek
Op economisch terrein biedt met name het vergroenen van het industriecluster in het Eems-Dollardgebied kansen. De inzet richt zich op het realiseren van een gezond en veerkrachtig systeem, dat voldoende ruimte biedt voor een duurzame (door)ontwikkeling van havens en bedrijventerreinen. De ecologische opgaven betreffen in het bijzonder de noodzaak tot een ingrijpende verbetering van het watersysteem. Door een te veel aan slib is er momenteel namelijk sprake van ernstige vertroebeling van het water. Daarnaast zijn er te weinig geleidelijke overgangen tussen land en water. Met de uitvoering van het adaptief programma Eems-Dollard 2050 kan het gebied zich ontwikkelen tot een robuust ecologisch systeem met waardevolle habitats. Dit draagt in belangrijke mate bij aan de verbetering van de ecologie van de Wadden als geheel.

Programmeerlijnen
Binnen de programmeerlijnen zijn inmiddels meerdere projecten en programma’s in beeld gebracht. De voortgang wordt per initiatief met de volgende iconen aangegeven:

Voor de majeure opgave ‘Eems-Dollardgebied in balans’ bevat het investeringskader drie programmeerlijnen:
1. Creëren van estuariëne overgangszones en zoet-zoutverbinding
2. Onttrekken van slib
3. Vergroening van de chemie

Projecten en programma’s
Binnen de programmeerlijnen zijn inmiddels de volgende projecten en programma’s in beeld:

Vitale kust Eemsdelta*
Dit project richt zich op het verbeteren van het ecosysteem, met name door het te veel aan slib uit het water te verwijderen en in te zetten als materiaal voor andere functies. Daarnaast is er aandacht voor het vergroenen van het industriecluster in de Eemsdelta middels ondersteuning van ‘gamechangers’, uitbreiding van utilitaire infrastructuur en milieu-efficiënte uitbreidingsinvesteringen.

 *) Project is in 2016 beschikt

Optimaliseren watertoevoer en aanleg brakke natuur*
Dit project in de gemeente Delfzijl omvat het realiseren van het laatste onderdeel (fase 3) van het project Marconi. Dit betreft het optimaliseren van de waterafvoer door omlegging van de spui naar de Oterdumer driehoek. Dit gebeurt in combinatie met de realisering van brakke natuur aldaar.

*) Project is in 2016 beschikt

 Infrastructuur groene waterstof
Bij elektrolyse wordt elektriciteit door water gevoerd, waardoor waterstof vrijkomt. De elektriciteit die hiervoor nodig is wordt nu nog met aardgas gemaakt. Nouryon (het voormalige Akzo Nobel) wil samen met Gasunie een elektrolyse ontwikkelen om waterstof te maken uit duurzame energie (afvalstromen, zonne- en windenergie). Het project bouwt hiervoor een demonstratiefabriek.

 Restwarmteleiding & bio-economie
Dit project in de Eemshaven is een demonstratieproject waarbij een vernieuwend leidingsysteem wordt uitgeprobeerd. In één leiding, waar een andere leiding doorheen loopt, worden zowel plantaardige producten (groene grondstoffen en chemicaliën) als restwarmte tussen bedrijven getransporteerd.  Zo wordt restwarmte nuttig gebruikt en tegelijkertijd groene grondstoffen voor de bio-economie vervoerd zonder dat er transport over de weg nodig is.

 Groene waterstof infrastructuur chemiecluster Delfzijl
Waterstof is een energiedrager die veel efficiënter is dan gewone brandstoffen. Ook is waterstof hard nodig voor de productie van groene chemicaliën. Vragers en aanbieders van waterstof moeten aan elkaar gekoppeld worden met een waterstofleiding. Hiervoor is een speciale kunststofleiding ontwikkeld. Dit project gaat zo’n waterstofleiding uitproberen waarbij meerdere bedrijven op het chemiepark van Delfzijl zijn betrokken.

De waterstof voor dit project moet gemaakt worden via elektrolyse. Hiervoor is een apart project ontwikkeld: Groene chemie uit CO2 en zonlicht (zie hierna).

 Groene chemie uit CO2 en zonlicht
Het bedrijf Photanol bouwt in de Eemshaven een installatie waarin CO2 en water met behulp van bacteriën omgezet worden in biomassa. Het zonlicht wordt hierbij door de bacteriën gebruikt als energiebron. Het project maakt jaarlijks 22 ton biomassa. Deze biomassa wordt vervolgens gebruikt bij een dichtbijgelegen vestiging van Nouryon (het voormalige Akzo Nobel). Het doel is om dit proces door te ontwikkelen voor verdere opschaling.

 Kustontwikkeling Delfzijl-Oterdum-Termunten
Met de realisatie van het eerste deel van de Groote Polder bij Termunten door Groninger Landschap ontstaat de mogelijkheid om een robuuste overgangszone te creëren. Daarbij wordt een zoet-zoutverbinding en vismigratie gerealiseerd in combinatie met het omleggen van het spui en de ontwikkeling van een recreatiesluis. Hierdoor verbetert ook de leefbaarheid in het centrum van Delfzijl.

Ophogen landbouwgronden
Vanuit het programma Eems-Dollard 2050 wordt naast de eerste pilots voor het nuttig toepassen van slib, gewerkt aan grootschaliger toepassing c.q. ophoging van landbouwgronden. Een groot deel van het uit het systeem te halen sediment kan verwerkt worden in dijken en voor het ophogen van landbouwgronden. Voor de dijkenbouw is de pilot kleirijperij in combinatie met Groene Dollarddijk ingezet. Voor het ophogen van landbouwgronden wordt een pilot ontwikkeld onder leiding van Waterschap Hunze & Aa’s. Laag gelegen graslanden, waar vaak sprake is van veenoxidatie door bemaling, worden zo opgewaardeerd tot hoogwaardige akkerbouwgebieden. Lees verder >

 Van CO2 naar groene grondstoffen door middel van grootschalige algenteelt
In dit samenwerkingsproject draait het om 1) de vastlegging van CO2 uit rookgassen met behulp van algen, 2) ketenintegratie door middel van de teelt van schaal en schelpdieren, 3) bioraffinage bij opschaling, en 4) de productie van grondstoffen voor chemie in samenwerking met Photanol.

 Restwarmte-integratie op het ChemiePark Delfzijl
Doel van het project is het realiseren van een infrastructuur voor het transport van restwarmte tussen bedrijven en de conversie van laagwaardige restwarmte naar nuttige warmte.

In ontwikkeling
Voor zowel de initiatieven ‘Kwelderontwikkeling / slibvang Dollard’ als ‘Nuttig toepassen slib op landbouwgrond’ kan in 2018 voorbereidend werk worden gedaan om ze beslisrijp te maken. Verder werkt het consortium van GSP, AkzoNobel en SBE aan een verdere uitrol van het programma ‘Vergroening Chemie’ om voor 2019 nieuwe projecten indieningsgereed te maken.

Opgaveteam
Het opgaveteam voor deze majeure opgave bestaat uit de volgende leden:
– Gerwin Wiersma (vz.), g.wiersma@provinciegroningen.nl
– Matthijs Buurman, m.buurman@provinciegroningen.nl
– Irene van Dorp, i.van.dorp@provinciegroningen.nl
– Hans van Hilten, hans.vanhilten@waddenfonds.nl