8 januari 2018

Waddenzee

Hoofdopgave voor de majeure opgave Waddenzee is herstel van een evenwichtig voedselweb. Dit vereist het ontwikkelen van gevarieerde bodemstructuren in de vorm van een mozaïek van hard zand, slik, schelpenbanken en veenpakketten.

Voor de Waddenzee bestaat het voedselweb uit primaire producenten zoals algen en ongewervelde dieren (schelpdieren, krabben, kreeften e.d.), biobouwers (mosselen, oesters e.d.), consumenten en grote zeezoogdieren (toppredatoren). In de huidige situatie overheersen de garnalen en strandkrabben, terwijl het met de primaire producenten niet goed gaat en veel toppredatoren ontbreken. Ook is er onvoldoende hard substraat op de zeebodem om golven te remmen en zo een schuilplaats te bieden voor kleine organismen en jonge vis.

Insteek
De Waddenzee kent droogvallende delen, diepe geulen en gesloten gebieden. Ieder gebied behoeft een eigen aanpak. In de droogvallende delen gaat het om het versnellen van het herstel met biobouwers in combinatie met het verruwen van bodemstructuren en de zorg voor een goede milieukwaliteit. Voor de geulen staat het wegnemen van bedreigingen en het stimuleren van een visserij van Werelderfgoedklasse centraal met een rol voor de sector in het beheer. Voor de gesloten gebieden gaat het om een ‘leren door doen’-benadering voor natuurherstel.

Programmeerlijnen
Voor de majeure opgave ‘Waddenzee’ bevat het investeringskader de volgende programmeerlijnen
1. Completer voedselweb
2. Verduurzaming visserijsector
3. Optimaliseren schakelfunctie Waddenzee voor vis en vogels
4. Wegnemen externe bedreigingen
5. Onderzoeksprogramma Waddenzee

Projecten en programma’s
Binnen de programmeerlijnen zijn inmiddels meerdere projecten en programma’s in beeld gebracht. De voortgang wordt per initiatief met de volgende iconen aangegeven:

Voor 2018 zijn voor de majeure opgave ‘Waddenzee’  de volgende projecten in voorbereiding:

Wij & Wadvogels
Doel is de trek- en broedvogels van de Waddenzee beter te voorzien in zowel in hun voedselvoorziening als leefomstandigheden. Aan het initiatief zijn ook educatieve programma’s gekoppeld. Ook is er oog voor het ondersteunen van vrijwilligers om recreanten zorgvuldig te laten omgaan met de leefomstandigheden voor vogels. Het is de bedoeling het project te combineren met de uitvoering van het in opdracht van de overheden ontwikkelde actieplan broedvogels.

Biohut
Het project Biohut kan bijdragen aan herstel van de visstand en de kraamkamerfunctie van de Waddenzee. Een biohut is een biologisch afbreekbare kooi die hard substraat vormt en waarin een beschermd milieu wordt gecreëerd voor het veilig opgroeien van jonge vis. De biohutten kunnen worden geplaatst in de havens of direct langs de kust bij de dijken. Het systeem heeft zich bewezen in de Middellandse Zee en de initiatiefnemers willen dit nu testen voor de Waddenzee. Het project kan gezien worden als een eerste stap ter voorbereiding op vervolgprojecten later.

Viswad
In het kader van de uitvoering van het convenant Viswad werkt het viswadconsortium maatregelen uit die de garnalenvisserij gaan verduurzamen. Onderdeel betreft het uit de markt halen van vergunningen. De opkoopregeling wordt gecombineerd met maatregelen die de visdruk in de andere gebieden niet doen toenemen en met natuurmaatregelen en monitoring.

Kwelderherstel Terschelling
Het areaal kwelders langs de Terschellingse Waddenkust neemt de laatste decennia in omvang af door stelselmatige erosie. Hierdoor gaat de ecologische kwaliteit en maatschappelijke beleving van het kwelderlandschap sterk achteruit. In samen­werking met diverse partijen wordt aan de zuidkant van Terschelling bestaande kwelderrestanten tegen verdere erosie beschermd en (een deel van) het kwelderlandschap kunstmatig hersteld. Afhankelijk van de kwelderlocatie kan ingezet worden op meer klassieke landaanwinningswerken of meer innovatieve technieken waarbij de dynamiek van de kwelder langer in stand gehouden wordt.

Na 2018
Twee initiatieven zijn in beeld voor na 2018:

Pilots herstel biobouwers

Kennisagenda natte Wad

voor beide projecten kan in 2018 al wel voorbereidend werk worden gedaan om ze beslisrijp te maken.

Tot slot kunnen de initiatieven ‘Anders omgaan met bagger en slib’ en ‘Verduurzaming visserij in Waddenhavens’ worden verkend op kansrijkheid.

Opgaveteam
Het opgaveteam voor de majeure opgave ‘Waddenzee’ bestaat uit de volgende leden:
– Albert Reisema (vz.), a.reitsema@fryslan.frl
– Matthijs Buurman, m.buurman@provinciegroningen.nl
– Frans Bethe, bethef@noord-holland.nl
– Hans van Hilten, hans.vanhilten@waddenfonds.nl