In het Waddengebied is de financiële situatie van huishoudens gemiddeld minder gunstig dan in andere Nederlandse gemeenten. Ook voor wonen, gezondheid, onderwijs en mobiliteit liggen de uitkomsten onder het landelijk gemiddelde. Dat blijkt uit de Waddenbalans 2026. Deze monitor laat zien hoe de brede welvaart en belangrijke economische sectoren in het Waddengebied zich ontwikkelen. Het IKW was nauw betrokken bij de ontwikkeling van de Waddenbalans.
Voor ruim 460.000 mensen is het Waddengebied de plek waar zij wonen, werken en hun vrije tijd doorbrengen. Hoe gaat het met hun kwaliteit van leven en welke verschillen zijn er tussen de eilanden, de havengemeenten en de gemeenten langs de kust? De Waddenbalans helpt deze vragen beantwoorden.
Voortbouwen op de Waddenbalans 2024
De Waddenbalans 2026 bouwt voort op de editie uit 2024, die begin 2025 verscheen. In opdracht van de provincies Noord-Holland, Fryslân en Groningen heeft Het PON & Telos de bijbehorende storymap bijgewerkt met de meest recente cijfers uit openbare bronnen en nieuwe toelichtingen. De vernieuwde storymap is op 3 november gepresenteerd tijdens de Datadag Basismonitoring Wadden.
De monitor brengt de brede welvaart in veertien gemeenten in beeld aan de hand van twaalf thema’s. Naast inkomen en economische groei gaat het bijvoorbeeld ook om gezondheid, wonen, welbevinden, sociale samenhang en de kwaliteit van de leefomgeving. De Waddenbalans besteedt daarnaast aandacht aan vijf onderwerpen die voor het Waddengebied van bijzonder belang zijn. Het gaat om havens, visserij, landbouw, energietransitie en recreatie en toerisme.
Financiële zorgen, sterke sociale samenhang
Huishoudens in het Waddengebied hebben gemiddeld meer te besteden dan bij de vorige Waddenbalans. Minder inwoners leven in armoede en meer huishoudens hebben een financiële buffer. Elders in Nederland verbeterde de financiële situatie van huishoudens sterker. Daardoor is het verschil met de rest van het land groter geworden.
Ook de cijfers over wonen ven welbevinden vragen aandacht. Het aandeel betaalbare koopwoningen is afgenomen, de huurlasten zijn gestegen en inwoners zijn minder tevreden over hun woning en woonomgeving.
Op zes van de twaalf thema’s zijn de uitkomsten voor het Waddengebied juist gunstiger dan gemiddeld in Nederlandse gemeenten. Dat geldt voor veiligheid, welbevinden en sociale samenhang, maar ook voor cultuurhistorie en landschap, ecosystemen en biodiversiteit, en milieu en klimaat. Het welbevinden ligt nog boven het landelijk gemiddelde, al ervaren inwoners meer stress en minder regie over hun eigen leven.
Verschillen binnen het gebied
Op de Waddeneilanden zijn de uitkomsten op de meeste thema’s gunstiger dan in het Waddengebied als geheel. Een betaalbare woning vinden blijft er een belangrijk vraagstuk. In de havengemeenten vallen vooral de minder gunstige uitkomsten voor gezondheid, onderwijs en de financiële situatie van huishoudens op. In de kustgemeenten is het beeld voor wonen relatief gunstig, terwijl bereikbaarheid en gezondheid daar aandacht vragen.
Aanknopingspunten voor beleid en verder onderzoek
De uitkomsten helpen provincies en gemeenten om te bepalen waar zij hun beleid kunnen bijstellen. Ze geven ook richting aan vervolgonderzoek. Welke huishoudens ondervinden bijvoorbeeld de meeste gevolgen van de hogere huurlasten? En wat verklaart de toename van stress onder inwoners?
Voor de Waddenspecifieke thema’s geven openbare cijfers inzicht in onder meer werkgelegenheid en energiegebruik. Om te beoordelen hoe de verduurzaming binnen die sectoren vordert, is aanvullend onderzoek nodig.
Zelf de Waddenbalans verkennen
In de Storymap vind je kaarten en toelichtingen bij de resultaten. Via het bijbehorende dashboard kun je zelf cijfers bekijken en gemeenten vergelijken. Rapportagejaar 2026 bevat de meest recent beschikbare gegevens.
Bekijk de Waddenbalans en ontdek wat er verandert in jouw gemeente.
Meer informatie? Neem contact op met Wilma de Vries, programmasecretaris IKW, via w.m.devries@fryslan.frl.
